پیدا كردن تفكر در عجایب خلق خدای تعالی - ۱

ملكوت آسمان و ستارگان و عجایب است كه زمین و آنچه اندر زمینست دران مختصرست؛ و همه قرآن تنبیه است بر تفكر در عجایب آسمان و نجوم، چنانكه گفت: «وَجَعَلْنَا السَّمَاءَ سَقْفًا مَّحْفُوظًا وَهُمْ عَنْ اٰيَاتِهَا مُعْرِضُونَ [آسمانرا چون سقف محفوظی آفریدیم و از آیات آن رو گردانند]»، و گفت: «لَخَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ [آفرینش آسمانها و زمین بزرگتر از آفرینش آدمی است]»، ترا فرموده اند تا در عجایب آسمان تفكر كنی نه از بهر آنكه تا كبودی آسمان و سپیدی ستاره ها بینی و چشم فراز كنی، كه خود بهایم این نیز بینند، ولكن چون تو خود را و عجایب خود را كه بتو نزدیک ترست و از جمله عجایب آسمان و زمین یک ذره نباشد نشناسی، عجایب ملكوت آسمان را چون شناسی، بلكه باید كه بتدریج ترقی كنی: پیشتر خویشتن را شناسی، پس زمین و حیوان و نبات و معادن، پس هوا و میغ و عجایب آن، پس آسمانها و كواكب، پس كرسی و عرش، پس از عالم اجسام بیرون شوی و در عالم ارواح شوی، آنگاه ملایكه را بشناسی و ستارگان و شیاطینرا و جنرا و درجات فریشتگان و مقامات مختلف ایشان پس باید كه در آسمان و ستارگان و حركت و گردش ایشان و مشارق و مغارب ایشان تفكر كنی و بنگری تا آن خود چیست و برای چیست، و نگاه كنی در بسیاری كواكب كه كس عدد آن نشناسد و هر یكیرا رنگی دیگر، بعضی سرخ و بعضی سپید و بعضی خرد و بعضی بزرگ، و آنگاه بر ایشان صورت هر یكی بر شكلی دیگر كرده، بعضی بر صورت حمل و بعضی بر صورت ثور و بعضی بر صورت عقرب و همچنین: بل هر صورتیكه بر زمین است از اشكال آنرا آنجا مثالی هست، آنگاه سیر و روش ایشان مختلف، بعضی بیک ماه همهٔ فلک ببرد و بعضی بالی و بعضی بدوازده سال و بعضی بسی سال و بیشتر تا آنكه بسی هزار سال فلک بگذارد،