همه اخلاق نیكو باید كه طبع شود و تكلف برخیزد – ۲

پس اگر اندر وی تقاضاء آن همی نماید، ولیكن بتكلف نكند، هنوز بیمار است، ولیكن محمودست كه باری بتكلف دارویی همی خورد: كه این تكلف راه آنست كه طبع گردد و برای این گفت رسول- صلی الله علیه وسلم- كه: «فرمان خدای تعالی بطوع كنید پس اگر نتوانید بكره كنند، و نیز اندران صبر كردن [صبر كردن در انجام كاری كه بكره و بیمیلی انجام میشود] خیر بسیار است» و بدانكه هر كه مال بتكلف دهد سخی نبود، بلكه سخی آن بود كه دادن مال بر وی آسان بود؛ و هر كه مال بتكلف نگاه دارد بخیل نبود، كه بخیل آن بود كه طبع وی نگاهداشتن بود؛ پس همهٔ اخلاق نیكو باید كه طبع شود و تكلف برخیزد، بلكه كمال خلق آن بود كه عنان خویش بدست شرع دهد، و فرمان برداری بر وی آسان بود، و اندر باطن وی هیچ منازعت بنماند، چنانكه حق تعالی گفت: «فلا وربك لا یومنون حتی یحكموك فیما شجر بینهم ثم لا یجدوا فی انفسهم حرجاً مما قضیت ویسلموا تسلیما» گفت: «ایمان ایشان بدان تمام شود كه ترا حاكم خویش كنند و اندر دل ایشان هیچ گرانی و شک نبود»، و این سری است، هر چند كه این كتاب احتمال نكند، ولیكن اشارتی بدان كرده آید: بدانكه سعادت آدمی آنست كه بصفت فرشتگان شود، كه وی از گوهر ایشانست و اندرین عالم غریب آمده است، و معدن وی عالم فرشتگان خواهد بود، و هر صفت غریب كه ازینجا برد ویرا از موافقت ایشان دور كند، میباید كه چون آنجا شود هم بصفت ایشان بود، و ازینجا هیچ صفت غریب نبرد.